Vocal Instant Composition

Zing Magazine op Genetic Choir workshopbezoek

      

Workshop Content          Workshop Dates         Workshops

  

Hieronder de volledige tekst uit het artikel boven – misschien makkelijker te lezen:

—————————————————————————

Workshop Genetic Choir

Zingen zonder afspraak

Dooe Twan Geurts in Zing Magazine 47, oktober 2012 –  www.zingmagazine.nl

Er is geen partituur, er is geen dirigent, niemand weet hoe lang een stuk gaat duren. Begin maar ergens, alle geluiden zijn toegestaan. Klakken, kreunen, krijsen, zingen. Uit de chaos groeit vanzelf een compositie. Een dagje improviseren, met uitzicht op het IJ.

Studio Wladiwostok ligt in een stukje niemandsland op het Java-eiland. Achter het Centraal Station van Amsterdam, bij de laatste halte van tramlijn 10. Jagende wolken, er hangt regen in de lucht. Hier ga ik een vrijdag lang deelnemen aan de Genetic Choir workshop ‘improviserend zingen’. Er zijn twee goede redenen waarom ik me opgelaten mag voelen. 1. Buiten de workshopleider ben ik de enige mannelijke deelnemer, dat heb ik kunnen opmaken uit de mailberichten vooraf. En 2: ik weet dat ik me vandaag niet kan verschuilen in een groep van vertrouwde bassen, zoals tijdens de wekelijkse repetities van mijn vaste zangkoor. Met twee Amsterdamse cursisten vind ik na enig speurwerk de goed verborgen ingang van de studio. Een donkere kubus met uitzicht op het onrustige water van ’t IJ. Een gladde houten vloer, de schoenen gaan uit.

Cursusleider Thomas Johannsen ( in 1974 geboren in Hamburg) is een veelzijdig kunstenaar. Hij zingt, danst en acteert en zoekt in alles wat hij doet naar het toeval en de magie van het moment. Ook vandaag, er zijn geen afspraken, behalve dat we elkaar hier ontmoeten om samen te improviseren. Eens kijken wat er gebeurt als we onvoorbereid met elkaar gaan zingen. Onze groep bestaat uit acht vrouwen en twee mannen. Leeftijd tussen de dertig en de zestig plus. Er worden geen uitgebreide biografieën uitgewisseld, maar in de loop van de dag ontdek ik dat er minstens vier kunstenaressen tussen zitten.

    

Eerste vraag van Thomas: hoe voelt iedereen zich? Dat kan van invloed zijn op wat er straks gaat gebeuren. Alle stemmingen zijn vertegenwoordigd. De een voelt zich vrolijk en vrij en wil er meteen tegenaan. Anderen zijn nog niet helemaal uitgeslapen, ik zelf voelde me onderweg hierheen een beetje moe, nu gaat het weer. Bij het inzingen kiest iedereen een toon en begint te neuriën. ‘Laat je stem zingen’, zegt Thomas, ‘doe wat er in je opkomt, wat je denkt doet er even niet toe.’

De eerste oefening hebben we voorbereid. Op verzoek van Thomas hebben we thuis een eerste improvisatie geprobeerd van vijftien minuten ‘met jezelf als publiek.’ Dat was wennen, zo in mijn eentje in de huiskamer. Dan kan een kwartier lang duren, zeker als je steeds op de klok kijkt hoeveel minuten je nog hebt te gaan. Ik had, zoals Thomas niet voor niks had aangeraden, een wekker moeten zetten.

Zijn instructie voor een improvisatie is helder. Alles is muziek, ook de stilte, ook je adem, wat je hoort op straat. Je hoeft niet de hele tijd voluit geluid te maken, het is wel belangrijk dat je steeds goed blijft luisteren, naar jezelf en naar je omgeving. Wat kom je tegen? Waardoor raak je geïnspireerd? Wat kun je doen om vijftien minuten geboeid te blijven door je eigen stem, je eigen muziek? Als je verveeld raakt of twijfelt: ga nóg beter luisteren. Blijf zoeken naar wat je nog niet had gehoord. Doe wat je hart je ingeeft.

  

En nu de praktijk van de workshop. Vijf deelnemers zingen tegelijkertijd elk een improvisatie, met een van de anderen als toehoorder. Ik begin met een deuntje dat al een week door mijn hoofd spookt, het lijkt op het piano-intro van She’s like a rainbow van the Stones. Mijn coach Thomas staat naast me en luistert aandachtig mee. Ik blijf een beetje hangen in de lage langgerekte tonen, maar zoek dan steeds meer de hogere regionen op, ook met mijn kopstem. Daar voel ik me vrijer. Ik laat de melodielijnen los en maak kortere geluiden, ik sis en kerm, aangespoord ook door het geëxperimenteer van de andere zangers om me heen. Na afloop van de oefening neemt iedereen een minuut om zich te herinneren hoe de improvisatie verlopen is. Dan bespreek je je ervaringen met je coach en worden de rollen omgekeerd. Het is erg wennen, dat er iemand zo close meeluistert. Tanja geeft toe dat ze nog niet helemaal los durft te gaan. Lieke vindt het juist heerlijk zo: ‘Als ik thuis loop te zingen is er niemand die luistert. De kat ja, maar die schiet meteen de tuin in. Nu krijg je even alle aandacht, dat is erg stimulerend.’

Bij een volgende oefening probeert de ene zanger de tonen van een ander op de voet te volgen. Verrassend hoe snel je meegaat in elkaars vlucht, ik moet denken aan twee zwaluwen die elkaar najagen. Dan worden de rollen omgekeerd en leidt de ander. De volgende keer is er geen voortrekker meer en sturen de zangers elkaar tegelijk door de improvisatie heen. Ze kijken elkaar in de ogen, of ze staan juist naast elkaar: wat het best werkt. Na elke oefening is er weer een moment van rust en overleg: wat gebeurde er precies, kan het ook anders? De laatste schroom onder de zangers/zangeressen is inmiddels weggesmolten.

 

Improviseren: Thomas Johannsen heeft er zijn professie van gemaakt. Hij laat zich daarbij niet in één discipline drukken. Zingen, dansen , acteren, het liefst klutst hij al die kunstvormen door elkaar. Hij is opgeleid aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en de ArtsEd London School of Acting. Daarnaast heeft hij veel internationale workshops  gevolgd. Als regisseur, dramaturg, acteur, zanger en danser werkt hij in eigen projecten en in producties van anderen, ‘als het maar schuurt en prikkelt’. Hij houdt van voorstellingen waar niemand de controle heeft. Hij ziet in de kunsten de belangstelling groeien voor open structuren en collectieve producties. Ook in het theater draait het vaak niet alleen meer om de dwingende visie van één allesbepalende regisseur. Thomas: ‘Je maakt mooiere dingen als het niet uit het hoofd komt. Als je je met elkaar overgeeft aan het toeval en de inspiratie van het ogenblik.’

Dat is ook de filosofie van het Genetic Choir dat hij in 2007 heeft opgericht. De groep bestaat inmiddels uit een vaste kern van veertien zangers, geschoold en ongeschoold, die voldoende ervaring hebben om zonder voorbereiding in een improvisatie los te barsten. In een kerk, een museum, een loods of in de buitenlucht, maakt niet uit. Tijdens het Smaakfestival in Zaandam duiken ze als een guerillakoor op bij de eetstalletjes en bezingen de heerlijkheid van een pompoensoep of de licht elektriserende sensatie van de szechuabloem (Thomas: ‘alsof je een batterij tegen je tong houdt’).

Ze hebben de gasten toegezongen van het Penthouse Restaurant, in de lift onderweg naar de 22e verdieping van de Haagse Toren. Telkens een kleine minuut. ‘Whatever it was, it was very good’, reageerde een verraste Engelse bezoeker. Voor museum Boymans van Beuningen hebben ze zich muzikaal laten inspireren door het schilderij de Val van Ixion. Het publiek, de plaats, de gelegenheid, alles trilt mee in de spontane optredens van het Genetic Choir.

Tijd alweer voor de laatste oefening, aan het eind van de middag. We staan met z’n vijven op een rij, de rug naar het raam aan ’t IJ. De andere zangers zitten tegenover ons op de grond. Thomas telt af: een, twee, drie. Iemand zet drie staccato tonen in en blijft ze herhalen, een ander sist en pruttelt daar omheen. Uit de chaos ontstaat langzaam een herkenbare structuur van gemengde geluiden. Lucienne naast me zingt een langgerekte toon met kleine uithalen, als in een Tibetaans gebed. Ik neem die toon over, maar net in een ander ritme. Met gesloten ogen ga ik helemaal op in deze spontane, organisch groeiende compositie. We gaan dezelfde kant op, maar niemand weet waarheen. Na enkele minuten valt de machine even stil, maar we zijn nog niet klaar, Lieke pakt de draad weer op, de anderen vallen in. Geen idee hoe het klonk, maar het is een sensatie om zo samen te zingen. Zonder gefixeerde noten, zonder afspraak. Thomas: ‘Het gaat er niet om dat je origineel bent, wel dat je alle beperkende voorwaarden en ideeën los laat. Er bestaan simpelweg geen foute klanken. Elk geluid kan de bouwsteen worden van een muzikale samenwerking, als je maar in contact blijft met de andere zangers.’
De workshop zit erop. Thomas moet enkele cursisten teleurstellen die hadden gehoopt meteen toe te kunnen treden tot de vaste performers van het Genetic Choir. Daarvoor is toch veel meer ervaring nodig. Thomas: ‘We kunnen niet bij elk optreden vanaf nul beginnen’.

   

Het hele weekend tuimelen de raarste noten en geluiden door mijn hoofd, veel wilder en onvoorspelbaarder dan normaal. Ik lees de eerste reacties van de cursisten op de workshop: allemaal zeer positief. Ik bel Maria Rijnbout om te horen hoe zij de dag heeft beleefd. Ze heeft een eigen praktijk waarin ze therapie met stemgebruik en muziek combineert. Maria: ‘ Bij improviserend zingen gaat het om de muzikale afstemming, hoe kom je samen tot een instant compositie? Thomas doet dat heel speels en prettig. Hij kiest een heel ander uitgangspunt dan bij een workshop stembevrijding, daar gaat het er vaak emotioneel aan toe en staat de individuele, bijna therapeutische beleving centraal. Bij improviserend zingen gaat het puur om het spelen met je stem. Ik denk dat iedereen er plezier aan kan beleven, individuele beginners en koorzangers. Je leert in elk geval beter luisteren en voelt je na zo’n workshop veel vrijer om te zingen wat je wil. Niets is te gek. Het zal geen toeval zijn dat er zoveel kunstenaars in onze groep zaten, ik denk dat ze zich aangesproken voelen door die vrije, gezamenlijke expressie ter plekke.’

    
Voor meer informatie over Thomas Johannsen en het Genetic Choir: zie www.genetic-choir.org, www.thojoh.com en het interdisciplinair platfrom www.instantcomposition.com

  

Voor informatie over aankomende Genetic Choir workshops ga naar:

Workshop Content          Workshop Dates         Workshops