Art & Dementia / Terugblik “Werkplaats Kunst en Dementie”

For our English followers: the below article is in Dutch only, but the project is described in English on the website (language toggle in right-top corner)

Op 27 Juni 2022 organiseerde het Ben Sajet Centrum in samenwerking met het Genetic Choir de Werkplaats Kunst En Dementie – het was een zeer geslaagde middag. Zo hebben we samen met een divers palet aan professionals kennis genomen van het project Stem&Luister en samen gesproken over de waarde en toekomst van projecten als deze in de zorg voor mensen met dementie. 

En toen het opeens stil was binnen de beeldschone muren van het Dr Sarphatihuis in Amsterdam, stonden we onder begeleiding van Thomas Johannsen (artistiek leider van het Genetic Choir Ensemble) te luisteren naar de textuur van klanken om ons heen om even later allerlei tonen te zingen, als of het er gewoon bij hoort. 

Vertrekkend vanuit de ervaring was de brug snel gemaakt naar het thema van deze middag: kunst in de zorg voor mensen met dementie en hoe we kunst blijvend kunnen inzetten – zowel voor kwaliteit van leven en welzijn van bewoners als ook voor waardering en werkplezier van de zorgmedewerkers.

~

Met Stem&Luister als voorbeeldproject, dat zij al meer dan 2 jaar intensief volgt, legde Dr Marjolein Gysels (antropologe)  uit dat ‘betekenisvol contact maken’ de kern was die de zangers voor het project hebben gekozen. Via een omgevingssensitieve inzet van stem en klank wordt ruimte gecreëerd om aandachtig te luisteren naar elkaar, voor plezier, expressie en spel – en een ruimte waar saamhorigheid en ‘agency’* vaak hand in hand gaan, weten de zangers aan de hand van praktijkvoorbeelden aan te vullen. De combinatie van groepswerk, stem en klank en improvisatie is wat de methode uniek maakt in zijn soort, zet Dr Marjolein Gysels (antropologe) helder uiteen.
Stem&Luister blijkt daarnaast via het traject met de werknemers erin te slagen omgevingsbewustzijn te stimuleren en handvatten te bieden evenals waardering en werkplezier te bevorderen. Hier hoopt zij binnenkort meer over te kunnen vertellen .

Na de pauze is er in kleinere groepen geanimeerd gesproken over uitdagende vragen als:

Hoe en welk type onderzoek kan aantonen dat deze methode werkt? Hoe meten en weten we effecten voor bewoners, medewerkers en vrijwilligers? Hoe kan een cultuuromslag in de zorg ontstaan vanuit een methodiek als die van Stem&Luister (of soortgelijke projecten)? Wat is nodig om het meer te laten zijn dan een lokaal succesvol project? Wat kan het betekenen voor duurzame inzetbaarheid van medewerkers en vrijwilligers?

Benadrukt werd bijvoorbeeld het positieve effect van de langdurige aanwezigheid van het Genetic Choir in het Flevohuis op de betrokkenheid van de zorgmedewerkers aan het project; en ook dat het belangrijk is tijd te maken met elkaar voor scholing en ontwikkeling; dat coachend leren op de werkvloer het beste werkt; dat onderzocht zou kunnen worden in hoeverre de inzet van technologie ondersteunend zou kunnen werken; dat omgevingssensitiviteit een vaardigheid is die breder terug zou mogen komen in de opleidingen en dat de hedendaagse en toekomstige uitdagingen binnen de zorgsector vragen om innovatieve projecten die net als Stem&Luister zowel een meerwaarde hebben voor de cliënten als ook voor de zorgmedewerkers en daarmee lonende investeringen kunnen zijn voor zorginstellingen.

Stem & Luister gaat het werk in het Flevohuis gaandeweg overdragen aan vrijwilligers die momenteel trainingen volgen en die met ondersteuning van ZGAO en het Genetic Choir het werk gaan voortzetten. 
Ondertussen wordt gezocht naar andere instellingen die Stem&Luister in hun huis willen halen en zijn er op deze middag al concrete contacten gelegd. Het idee om bijvoorbeeld uitwisseling te organiseren tussen personeel van Amsterdamse huizen waar het project draait werd toegejuicht. 

Het Ben Sajet Centrum heeft de ambitie om ook in de toekomst de zorg voor ouderen en mensen met een beperking te vernieuwen en te verbeteren door onderzoek, praktijk en onderwijs met elkaar te verbinden.

En zo kijken we terug op een waardevolle en inspirerende middag!

*‘agency’ omvat een breed concept en is moeilijk te vatten in één woord. Het beschrijft het vermogen dat je staat bent vanuit jezelf iets in beweging te brengen. Het gaat om zelfverwezenlijking, vormkracht of participatiekracht.